TIBORLAGER – CIBÓRZ – STRZELNICA

Budowa koszar Tiborlager była ściśle związana z budową południowego odcinka MRU. Trwała ona ponad dwa lata. Przed budową pagórkowaty zalesiony teren nad jeziorem, wykupił Wehrmacht od katolickiej parafii w Muhlbock /Ołobok/.

W latach osiemdziesiątych ukazał się artykuł w „Gazecie Lubuskiej”. Czytamy w nim: Gdy roboty przy budowie Tiborlager były zaawansowane, wywiad polski był zainteresowany tą budową. Do zbierania informacji na jej temat wyznaczono agenta o kryptonimie „Nr.1225”.

Koszary budowały prywatne firmy budowlane. Jako pomoc do budowy zatrudniano wielu mieszkańców z Mittwalde /Międzylesie/ i okolicznych wsi. Na 200 hektarowym obszarze dwudziestoletniego sosnowego lasu zaroiło się od ekip budowlanych, które przybyły także ze swoimi pracownikami. W początkowej fazie budowy było zatrudnionych około 3000 osób. Po wykonaniu prac ziemnych, liczba ich zmniejszyła się więcej niż o połowę. Jednocześnie z koszarami budowano strzelnicę w lesie, odległą około kilometra od Tiborlager.

Teren strzelnicy nie był mniejszy od terenu koszar. Wybudowano tam z cegły stanowiska strzelnicze dla broni krótkiej. Kilka szerokich o długości 300m. stanowisk przedzielonych wysokimi wałami dla broni długiej. Nieco dalej wybudowano stanowiska dla broni zmechanizowanej. Tam tarcze były poruszane na wózkach, na kolejce wąskotorowej. W specjalnych budynkach były mechanizmy, które za pomocą lin stalowych poruszały o różnej szybkości wagoniki z tarczami. W pobliżu stanowisk dla broni krótkiej był wybudowany z cegły jednorodzinny parterowy domek, z drewnianą dobudówką jako magazyn na sprzęt strzelniczy. Obok domku była ręczna pompa do wody. Nieco dalej od domku był magazyn na amunicję. Wyglądał jak bunkier zagłębiony w pochyłość wzgórza.

W domku przy strzelnicy ze swoją rodziną mieszkał opiekun tego obiektu. Jego zadaniem było roznoszenie i zbieranie tarcz. Operowanie mechanizmem poruszającym wagoniki z tarczami. Utrzymywanie na strzelnicy ogólnego porządku.

Po opuszczeniu tych terenów przez wojsko polskie, na początku lat sześćdziesiątych w tym domku na strzelnicy przez kilka lat mieszkał Ignacy Bogusz ze swoją rodziną.

W 1997 roku, syn opiekuna strzelnicy przebywał w Leśnictwie w Międzylesiu w celu polowania. Leśniczy Leszek Tomczyk oprowadzał go po miejscach gęsto zarośniętych lasem samosiejką, gdzie gość polowania spędzał swe beztroskie, dziecięce lata wśród częstych, monotonnych strzałów.

Obecnie teren strzelnicy wygląda koszmarnie przypominający dawne dzieje.

Budynki sztabowe Tiborlager. Obecnie po prawej Administracja. Po lewej laboratorium i mieszkania.

Strzelnica dla broni krótkiej.

Ściana bezpieczeństwa strzelnicy dla broni długiej. Poniżej odwrotna strona ściany.

Ściana bezpieczeństwa głównej strzelnicy od strony północnej

Porośnięty trawą kanał betonowy z którego były wystawiane tarcze i odczytywano cel

Budynek dla mechanizmu poruszania tarczami, chroniony nasypem od przypadkowego strzału

Podobny budynek po przeciwnej stronie pola tarczowego

W rogu u góry przedwojenna strażnica i z takimi samymi schodami po drugiej stronie drogi

Brama wjazdowa do Tiborlager i widoczna strażnica spalona przez Rosjan

Ta sama brama w latach dziewięćdziesiątych

Przed wojną budynek sztabowy na którym była wieża strażnicza. Obecnie administracja szpital.

Kasyno oficerskie od strony południowej przed wojną

Kasyno oficerskie. Od strony północnej. Obecnie klub „ESKULAP”

Przed wojną garaże dla ciężkich pojazdów pancernych.

Przed wojną warsztaty remontowe ciężkich pojazdów. Obecnie kotłownia i warsztaty

Przed wojną magazyn części zamiennych do pojazdów zmechanizowanych. Obecnie magazyn żywnościowy

Przed wojną kuchnia -stołówka dla batalionu pancernego. Po wojnie terapia zajęciowa i mieszkania.

Do końca lat sześćdziesiątych pralnia przebudowano na kaplicę

Przed wojną lecznica koni. Obecnie warsztaty gospodarcze.

Przed wojną garaże motocyklowe. Po prawej stajnia

Przed wojną mieszkańcy Tiborlager przy stajni.

Przed wojną kasyno podoficerskie. Obecnie mieszkania

Przed wojną kuch nie ze stołówką. Do dzś pełni tą rolę.

Przed wojną kuchnia – stołówka,. Dzisiaj sklepy i mieszkania

Przedwojenne wnętrze stołówki

Rondo sprzed wojny. Po lewej pompownia. Po prawej łaźnia.

Budynek sztabowy od strony ronda

Brzozowy mostek nad wąwozem między kasynem a blokiem oficerskim

Była kajakarnia przed wojną i po wojnie. Obecnie warsztat elaktryczny.

Ciąg bloków nad jeziorem batalionu pancernego od nr.1 – 6

Poczta Tiborlager

Po wykończeniach budowy sektorów koszar już późną jesienią 1937 roku zajmowały pierwsze farmacje wojskowe. Do połowy listopada następnego roku Tiborlager był uzupełniony wojskiem po brzegi. Zakwaterowanych zostało około 5.000 żołnierzy.

Do pracy w koszarach zatrudniono wielu cywilów dojeżdżających do pracy z okolicznych wsi. Wielu cywilów przyjezdnych zajmowało mieszkania w Tiborlager i otwierało prywatne punkty handlowe. W koszarach toczyło się życie wojskowym rytmem. Podczas agresji na Polskę w Tiborlager pozostały tylko szkoleniowe jednostki.

źródło zdjęcia: L.W.

Do Sankt Petersburga przyleciałam z grupą dyrektorów szkół późnym, styczniowym popołudniem.

Znaleźliśmy się nad brzegami skutej lodem Newy. Przeczuwaliśmy, że obok wypełnianej misji będzie to jedno z najsilniejszych wrażeń podróżniczych, bo wiąże się ono z Puszkinem i Mickiewiczem, z Balzakiem i Dostojewskim, z Błokiem i Witkacym.

Sankt Petersburg założony w 1703 roku przez cara Piotra Wielkiego, to miasto zbudowane na wodzie, po dziesięciu latach stało się stolicą imperium rosyjskiego. Zyskało sławę jednego z najpiękniejszych miast Europy, położone nad Newą, którą spina ponad 700 mostów, nazywane jest często Wenecją Północy.

Ciekawi miasta, rozpoczęliśmy prawie zaraz zwiedzanie. Niedaleko hotelu Moskwa, gdzie zamieszkaliśmy wznosi się ławra Aleksandra Newskiego, miejsce pochówku wielu wybitnych artystów, kompozytorów i architektów. Są tu groby kompozytorów Michaiła Glinki, Piotra Czajkowskiego, Modesta Musorgskiego, Nikołaja Rimskiego – Korsakowa, poety Iwana Kryłowa, pisarza Fiodora Dostojewskiego. Sam klasztor ufundował Piotr I w miejscu, gdzie w 1240 r. książe Aleksander Newski pobił Szwedów. Za zwiedzanie grobów pobierana jest opłata.

Poruszaliśmy się główną arterią miasta Newskim Prospektem, wzdłuż której podziwialiśmy różnorodność wspaniałych budowli: barokowy pałac Stroganowa, klasycystyczny sobór Kazański, z wysoką 80 metrową kopułą i masywnymi kolumnami z różowego granitu, secesyjny Dom Książki, neobarokowy pałac Biełosielskich – Białozierskich, Gostinyj Dwór – największy bazar Petersburga, Pałac Aniczkowski – zimową rezydencję carów i wiele innych. Przy przechodzeniu na drugą stronę kilkupasmowej ulicy, nawet na zielonym świetle, bardzo trzeba uważać, bo kierowcy nie respektują żadnych przepisów drogowych.

Wszystkich nas zachwyciła Cerkiew Spas – na – Krowi. Powstała w miejscu, gdzie zabito cara Aleksandra III w 1881 r, otwarta po 20 latach konserwacji w 1998 r. Wspaniałych pięć kopuł, a także 7000 m2 mozaiki zdobiącej cerkiew, liczne misterne detale czynią budowlę iście bajkową.

Następnego dnia, zaraz po śniadaniu udaliśmy się autokarem na wycieczkę po tym niesamowitym mieście. W trakcie zobaczyliśmy najważniejsze zabytki miasta. W pewnej odległości na wschód od centrum miasta, w dzielnicy Smolny olśnił nas sobór Smolny i budynki monastyru, zaprojektowane przez Rastrellego, a ufundowany przez carową Elżbietę, w którym chciała osiąść po zakończeniu panowania. Obok mogliśmy zobaczyć Instytut Smolny, kiedyś Instytut Panien Szlachcianek, stąd Lenin dowodził zamachem stanu i tutaj w czasie rewolucji mieszkał i pracował. Minęliśmy Kawiarnię Literacką, związaną z Aleksandrem Puszkinem, najwybitniejszym poetą rosyjskim. Stąd Puszkin wyszedł na pojedynek z d’Anthesem w 1837 r. Bywali tu także Fiodor Dostojewski i Michal Lermontow.

Podziwialiśmy z autokaru Nabrzeże Pałacowe z majestatyczną architekturą. Uwagę zwraca 407 metrowa fasada Admiralicji. Dominuje złocona iglica z wiatrowskazem w formie fregaty. Jest ona symbolem miasta.
Złota kopuła Sobóru św. Izaaka, na pokrycie której zużyto 100 kg złota, góruje nad eleganckimi fasadami domów na nabrzeżu Newy. To jedna z największych świątyń świata.

Na Placu Dekabrystów stoi posąg Piotra I, z dedykacją „Piotrowi Pierwszemu Katarzyna Druga”. Wykuwał go przez 12 lat francuski rzeźbiarz Etienne Falconet z jednego granitowego bloku. Dzięki poematowi epickiemu Aleksandra Puszkina posąg nazywany jest Jeźdźcem Miedzianym.

Następnie pojechaliśmy na Wyspę Wasiljewską, największą w mieście spośród 40 wysp i wysepek. Przywitały nas ceglaste kolumny rostralne, dawne latarnie morskie, ozdobione dziobami okrętów. Cztery ogromne postacie u podstawy symbolizują rosyjskie rzeki: Newę, Wołgę, Dniepr i Wołchow. Obok znajduje się Muzeum Marynarki Wojennej z alegorycznym bogiem mórz Neptunem ze świtą.

Są tu instytucje naukowe. Tutaj mieliśmy okazję zobaczyć główne budynki Akademii Nauk i Uniwersytetu Petersburskiego, które mieszczą się w barokowym gmachu długości ponad 400 metrów zwanego Dwanaście Kolegiów. Tutaj studiował Lenin, a wykładał w swoim czasie chemik Dymitr Mendelejew oraz fizjolog Iwan Pawłow. Przed kolegiami stoi pomnik wszechstronnego geniusza Michaiła Łomonosowa.

Pieszo przez most, przy 18 – stopniowym mrozie doszliśmy do twierdzy Pietropawłowskiej, będącej pierwszą budowlą miasta wzniesioną na Wyspie Zajęczej na rozkaz cara Piotra I Wielkiego. Tutaj najcenniejszym zabytkiem architektonicznym jest Sobór Piotra i Pawła, ze złoconą 122 metrową iglicą, zwieńczoną aniołem z krzyżem. Znajdują się tutaj groby carów z dynastii Romanowów, a dobudowana kaplica grobowa jest miejscem pochówku wielkich książąt zastrzelonych przez bolszewików w 1919 r, a także wielkiego księcia Włodzimierza, który zmarł na emigracji w 1992 r. Naszą uwagę zwracały żyrandole, kolumny z imitacji marmuru i barokowe arcydzieło – ikonostas wykonany z drewna, złocony, zamknięty łukiem triumfalnym.

Po opuszczeniu twierdzy, skrzypiąc butami na śniegu, kolejnym mostem przeszliśmy przez Newę, zdążając do zabytkowego krążownika Aurora, gdzie opędzając się od handlarzy futrzanych czapek i kawioru wykonaliśmy kilka zdjęć. Nie do wiary, że tak dawno, odpowiadając na lekcji historii o wybuchu rewolucji październikowej, niezależnie od stopnia przygotowania fakt, że krążownik dał sygnał do szturmu na Pałac Zimowy znany był każdemu. Dzisiaj mogliśmy go zobaczyć.

Następnego dnia pojechaliśmy z wizytą do Szkoły nr 226 im. Adama Mickiewicza. Przed szkołą stoi pomnik naszego wieszcza. Gdzież jeszcze są ślady Mickiewicza? Znał je dobrze Jarosław Iwaszkiewicz, który pisał:
…„Plac sztuk i Michajłowski Ogród. Rok 1828 – 1829 spędził Mickiewicz w Petersburgu w pełnym rozkwicie młodości. Przy tym placu oddychał pełnią życia, twórczości, oglądał się na tylko co stworzone Sonety krymskie, Sonety erotyczne, Konrada Wallenroda, Czaty, Trzech Budrysów – wszystko w tonacji majorowej. Tu mijały najpełniejsze, najradośniejsze chyba dni pana Adama. Na tym placu i na tej ulicy mówił po francusku, a siostrzenica Puszkina drwiła, że miał bardzo zły akcent, tu wsadzał Szymanowską do dworskiej karety, kiedy jeździła do Zimowego Pałacu na lekcje, których udzielała Wielkiej Księżnej Marii, najmłodszej córce Mikołaja I.

Pierwszy przyjazd Mickiewicza w 1824 r, po straszliwej powodzi, na rok przed rewolucją dekabrystów, odcisnął się w naszej literaturze takim utworem, jak Ustęp Dziadów Część III, utworem bardzo osobliwym i całkowicie z Petersburgiem związanym. Wiersze są obrazkami północnej stolicy.

Tutaj Puszkin czytał Mickiewiczowi swój poemat Połtawa”…

Zwiedzana szkoła liczy 480 uczniów, trzy oddziały szkoły podstawowej i piętnaście szkoły średniej. Właśnie tutaj odbywa się nauczanie języka polskiego. Miło nam było zobaczyć w gabinecie polonistycznym: plansze z polską gramatyką, gazetki ścienne, gdzie między innymi umieszczono portrety Jana Pawła II, Wisławy Szymborskiej, a także biblioteczkę z polskimi książkami.

Dyrektorzy poznańskich szkół wykazywali duże zainteresowanie pracą szkoły noszącej imię naszego wieszcza. Pytaniom nie było końca. Dotyczyły one organizacji szkoły, sposobu finansowania, udziału rodziców w życiu szkoły, zajęć pozalekcyjnych, trudności kadrowych.

Nas pytano, czy w polskich szkołach jest język rosyjski, czy wiemy kim był Puszkin, czy znamy literaturę rosyjską?
Po wizycie w szkole wszyscy uczestnicy spotkania przejechali do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej. Czekał na nas Minister Pełnomocny Rzeczypospolitej Polskiej w Sankt Petersburgu, Konsul Generalny Eugeniusz Mielcarek. W kilkunastominutowym wystąpieniu podkreślił związki Petersburga z Polską. Między innymi powiedział:
„…Petersburg – słowo i miasto magiczne. Powstało z niczego, siłą myśli, woli i energii Piotra I. 300 lat to w historii świata okres bardzo krótki.

Trzy wieki istnienia Petersburga związane są ściśle z losami Polski i Polaków – dramatem narodu polskiego, który utracił na 123 lata swoją niepodległość wolą i agresją zaborców. W epoce tej była więc rosyjska stolica wielkim świadkiem tragedii Polaków, którzy dzielili swoje nieszczęścia z rosyjskimi współbraćmi. Ale to właśnie tutaj dojrzewał talent Adama Mickiewicza, rozkwitały Jego przyjaźnie i tu prowadził pracę…”

Po pracowicie spędzonym dniu zjedliśmy kolację w lokalnej restauracji miejskiej, którą umilił nam rosyjski zespół folklorystyczny wokalno – muzyczny. Po kolacji podziwialiśmy zabytki Petersburga – spacer wzdłuż rzeki Mojki, obok bajecznie prezentujących się carskich pałaców, imponującej cerkwi Spas-na Krowi, wystawnych rezydencji arystokratów i malowniczych XIX wiecznych nadbrzeżnych kamienic.

Sobotę przeznaczyliśmy na zwiedzanie Ermitażu – jednego z najsłynniejszych muzeów świata. W wielu budynkach zgromadzono tutaj niezwykłe zbiory. Największe wrażenie robi barokowy Pałac Zimowy z niezwykłymi Salami Reprezentacyjnymi Bartolomeo Rastrellego. Zachwyciła nas Sala Pawilonowa ze słynnym pawim zegarem Jamesa Coxa, będący własnością księcia Potiomkina.

Carowie nie szczędzili wydatków na dekorowanie publicznych miejsc, które miały symbolizować siłę i bogactwo carskiej Rosji. Niewyobrażalne wprost są zbiory muzealne. Zgromadzono tutaj scytyjskie złoto, antyczne wazy, perskie srebro, meble i szaty cesarskie ( ponad 300 strojów Piotra l ), kolekcje malarstwa europejskiego z dziełami Rafaela, Michała Anioła, Leonarda da Vinci, Tycjana, Rubensa, Rembrandta, Gauguina, Matissa, Picassa i wielu, wielu innych znanych malarzy.

Tu mogliśmy obejrzeć: dzieła Leonarda da Vinci Madonna Litta i Madonna Benois, wiele dzieł Rembrandta: Ofiara Abrahama, Flora, Zdjęcie z krzyża, Powrót syna marnotrawnego, Gauguina Ea Haere Ia Oe.

Szczególnie chętnie przebywaliśmy w salach, gdzie zgromadzono dzieła impresjonistów i kubistów: Henri Matiesse Taniec, Muzyka, Czerwony pokój, Arabska kawiarnia, Picassa – Wizyta, Absynt, Akt w draperii, Martwa natura z czaszką, Kobieta z wachlarzem, Driada, Trzy kobiety, Kompotierka, waza z owocami i kieliszek, Kobieta z mandoliną, Fabryka w Horta de Ebro, Butelka Pernod, Instrumenty muzyczne Moneta Kobieta w ogrodzie, Most Waterloo we mgle, Van Gogha Kobiety z Arles, Chaty w Auvers.

Mogliśmy ujrzeć skopiowane na płótnie freski Rafaela. Kolekcja doprawdy imponująca.

Budzi podziw elegancki Plac Pałacowy, pośrodku którego stoi kolumna Aleksandra I, zwycięzcy Napoleona, największy wolno stojący pomnik świata, zwieńczony brązowym aniołem z krzyżem depczącym węża.

W niedzielę odbyliśmy całodniową wycieczkę w okolice Petersburga ze zwiedzaniem zespołów pałacowo – parkowych w Carskim Siole i Pawłowsku. Przebogaty pałac w Carskim Siole, położony wśród wspaniałych parków i ogrodów zachwyca bogactwem i wyrafinowaniem architektonicznym. Imponującą fasadę 300 metrowej długości zdobią liczne atlanty, kolumny, pilastry i dekoracyjnie obramowane okna. Zwiedzającym udostępniono 20 sal reprezentacyjnych, w tym Bursztynową Komnatę, wyłożoną kryształowymi lustrami i złoconymi rzeźbami Salę Wielką, wystawę pałacowych mebli i przedmiotów artystycznych. Zbudowany przez Katarzynę Wielką pałac w Pawłowsku również zachwyca swoim czarem i przepychem. Zgromadzono tutaj niezwykłą ilość francuskiej porcelany, gobelinów, mebli i obrazów. Największa w pałacu jest Sala Tronowa, w której dzisiaj podziwiać możemy naczynia z 606-częściowego złoconego serwisu. Udostępnione również do zwiedzania są umeblowane prywatne apartamenty carskie, Sala Rycerska, Sala Grecka, Włoska, Salon Wojny, Pokoju i wiele innych.

Po licznych zniszczeniach w czasie II wojny światowej w ciągu 50 lat przywrócono obu pałacom dawną świetność.

Wieczorem, po kolacji chętni udali się do Pałacu Lodowego, postawionego przez Szwedów na zamarzniętej Newie. Tutaj można było skosztować rosyjską wódkę w kieliszkach z lodu.

W poniedziałek jeszcze tylko drobne zakupy i powrót do domu samolotem Polskich Linii Lotniczych z międzynarodowego lotniska Pułkowo 2 oddalonego od centrum miasta 17 km.

W Sankt Petersburgu doznaliśmy ze strony Rosjan wyjątkowej życzliwości, a ta krótka podróż była dla wielu z nas niezwykłym przeżyciem podróżniczym. Pomimo mrozu byliśmy niestrudzeni w oglądaniu tego niezwykłego miasta. Zobaczyliśmy najciekawsze miejsca i zabytki. Nie udało się nam w Kazańskim Soborze, podczas wieczornej mszy posłuchać jednego z najwspanialszych chórów cerkiewnych, wybrać się na spektakl w Teatrze Maryjskim, zobaczyć tryskających fontann w czasie białych nocy. Może innym razem…

L.W.

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

 

źródło zdjęcia: Waldemar Porębny

Aby urozmaicić nieco moje wywody postanowiłem napisać co nieco o tym, gdzie mieszkam I jak częściowo spędzam swój czas. Co prawda strona nasza nie jest blogiem ale w zasadzie Grzegorz nie narzuca nam żadnych granic wypowiedzi. Najwyżej stwierdzi, że się nie nadaje I albo nie opublikuje albo wytnie.

O pracy nie będę pisał. Firma, dla której pracuję dała mi wolną rękę co do wyboru mieszkania. Szukałem więc za pośrednictwem agencji wynajmu z moją nieocenioną asystentką przy boku. Muszę przyznać, że proponowano mi najprzeróżniejsze mieszkania: niektóre wyglądały jak meliny właśnie opuszczone przez biesiadników I zwolenników tutejszych wyskokowych trunków. Niezbyt apetyczne. Pokazywano mi również nieprzeciętnie wielkie apartamenty – ale kto miałby je sprzątać???? No I dla jednej osoby nie warto. W końcu wybrałem – na 5 piętrze, nowoczesny, wygodny I czysty bo całkiem nowy. Ciekawostką jest bezpieczeństwo: otóż całe osiedle jest otoczone murem I monitorowane kamerami. Prowadzą do niego tylko trzy bramy ze szlabanami I ochroną. To jest pierwsza przeszkoda w dotarciu do domu. Drugą przeszkodą są drzwi wejściowe na klatkę schodową – na kartę magnetyczną – nie ma karty? nie wejdziesz. No I trzecią przeszkodą jest winda – również na kartę magnetyczną – nie masz karty to nie pojedziesz. Później pozostaje sforsowanie własnych drzwi zwykłym juz kluczem. Osiedle jest bardzo ładne – pełne zieleni posadzonej nie pod sznureczek ale w zakola. Żadnych kątów prostych zarówno dla dróg wewnętrznych, chodników jak I zieleni. Środkiem sączy się rzeczka z pięknymi zakolami I wodnymi kaskadami. Latem oddali do użytku basen osiedlowy – oczywiście kształtów obłych ale proszę nie szukać żadnych skojarzeń !!!!

W pobliżu mam sklep typu zielonogórskiego Carrefoura więc da się tam wszystko kupić bez znajomości chińskiego.

Najważniejsze jednak jest to, że w sierpniu zeszłego roku otwarto bar, którego współwłaścicielem jest Anglik. Bar – to znaczy pub o nazwie Jungle Bar. Nie muszę chyba nikomu mówić jak ucieszyła mnie ta inwestycja – można sobie każdego wieczorka pójść I zimnego piwka się napić. Sporo ludzi I miła atmosferka. Załączam do tego fotki do oglądnięcia. Sprzedają na kredyt I na pieniądze więc nie trzeba się martwić, że gdy kieszeń pustkami trąci a pić się chce to nie można…. Właśnie można. Do baru mam tylko 400 kroków więc z zamkniętymi oczami można tam dotrzeć.

Oczywiście nie znaczy to, że nie ma innych barów. Są ale nie w pobliżu. Jest ich wystarczająco dużo ale na opisywanie ich po kolei strata czasu… Choć opowieści sączyć bym mógł różne bo chyba wszystkie, choć z wierzchu, poznałem.
No to by było tyle tytułem zmiany tematów.

Pozdrawiam z Chin I za zdrowie naszych internautów piwko w Jungle Bar dziś wypiję.

Waldemar Porębny

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

 

źródło zdjęcia: wikipedia.org

Odpowiedź na to proste pytanie wcale nie jest tak oczywista. Aby zrozumieć istotę tego zjawiska cofnijmy się do pra, pra jego przyczyn… Wszelkie przejawy życia na Ziemi, a także historia płatków śniegu, zależą od zasobów wody której ilość w przyrodzie jest stała. Woda jest w ciągłym ruchu i zmienia swoje formy poczynając od stanu ciekłego, poprzez gazowy do stanu stałego i na odwrót.

Obieg wody trwa już niezmiennie od wielu miliardów lat i wszystkie formy życia na Ziemi są od niego zależne. Ponieważ nie ma samonapędzającej się maszyny doskonałej, przysłowiowego perpetuum mobile należy zadać sobie pytanie, co jest siłą napędową tego niezwykle energochłonnego procesu? Jest nim Słońce!

Nie wiadomo gdzie się zaczyna i gdzie kończy obieg wody w przyrodzie. Odpowiedź na to pytanie jest porównywalna z rozstrzygnięciem nierozwiązywalnego dylematu co jest starsze: jajo czy kura? Aby jednak z należytą powagą dowodzić założonej istoty rzeczy, prześledźmy ten cykl zaczynając go przykładowo od mórz i oceanów obejmujących mniej więcej 3/4 powierzchni kuli ziemskiej. Słońce podgrzewa wodę w morzach i oceanach która zaczyna parować i w postaci pary wznosić się do wyższych warstw atmosfery, gdzie panująca tam coraz niższa temperatura wywołuje proces kondensacji w wyniku którego powstają chmury.

Drobne cząsteczki wody w chmurach zderzają się ze sobą, powiększają swoja masę i w końcu w postaci opadu w formie ciekłej lub stałej spadają na ziemię. Proces powstawania opadów jest dość skomplikowany i powrócę do niego jeszcze w poniższych rozważaniach. Część wód opadowych i roztopowych spływa po powierzchni ziemi docierając do rzek i jako przepływ rzeczny dociera do mórz i oceanów .

Część tych wód dociera do jezior uzupełniając w nich tym samym zapas słodkiej wody i również parując ponownie powraca do atmosfery. Cześć wody infiltruje głęboko do gruntu zasilając warstwy wodonośne magazynujące ogromne ilości słodkiej wody przez długi okres czasu.

Płytkie wody gruntowe wykorzystywane są przez systemy korzeniowe roślin które transpirują ją przez powierzchnię liści, powodując ponowne przedostawanie się jej do atmosfery. Nie zapominajmy także o parze wodnej wydzielanej w procesach technologicznych, warto zauważyć również, że parę wodną do atmosfery dostarczają także wszystkie zwierzęta a również my, podczas wydychania…

W każdym bądź razie wody opadowe gdziekolwiek by się nie znalazły, wcześniej czy później powracają w postaci pary wodnej do atmosfery i cykl się kończy albo znów zaczyna…

Skoro wiemy już skąd się bierze para wodna w atmosferze, możemy zająć się fascynującymi zjawiskami zachodzącymi w chmurze opadowej czy burzowej. Chmura burzowa charakteryzuje się kilkoma istotnymi cechami bezpośrednio wpływającymi na powstawanie opadów. Po pierwsze w jej pobliżu następuje gwałtowny wzrost prędkości wiatru do 25-35 m/sek., a w porywach nawet do 40 m/sek.

Prądy pionowe wynoszą w rozwijających się chmurach burzowych średnio 10-15 m/sek., a niekiedy osiągają prędkość 25 i więcej metrów na sekundę. Uwzględniając, że chmura burzowa rozbudowuje się do wysokości 5-7 a nawet 10-12 km, możemy z dużą dozą prawdopodobieństwa wyobrazić sobie, na jakie siły narażona jest maleńka kropelka skondensowanej pary wodnej czyli wody.

Podobne zjawiska, ale w bardziej umiarkowanej skali zachodzą w chmurach frontowych w czasie wślizgiwania się ciepłego powietrza po łagodnie nachylonym klinie powietrza chłodnego, lub w strefie ciepłej masy powietrza wypychanej w górę przez zimny klin powietrza chłodnego.

Dolną partię chmury możemy wyobrazić sobie jako ogromny zbiór małych kropelek wody zawieszonych w powietrzu i poddanych gwałtownym ruchom wstępującym i zstępującym. Pomimo panującej niskiej temperatury od O st.C do -42 st.C woda znajduje się tam w stanie przechłodzonym. Do jej zamarznięcia potrzebne są tzw. jądra kondensacji które w sposób gwałtowny naruszają stabilność chmury. Mogą nimi być: pyłki, drobinki kurzu i cząstki różnorakich zanieczyszczeń.

Po zetknięciu się przechłodzonej kropelki wody z jądrem kondensacji, następuje błyskawiczny proces zamarzania w wyniku którego zrodzony w chmurze kryształek lodu ma średnicę nie większą niż 0,1-0,3 mm. W wyniku procesu resublimacji polegającym na bezpośrednim przejściu pary wodnej w lód, do kryształka lidera przyłączają się kolejne cząsteczki wody co powoduje rośnięcie płatka śniegu. Czyli kryształki lodu szybko rosną a kropelki wody jeszcze szybciej parują.

Skoro poruszyliśmy już temat jąder kondensacji wpływających na powstawanie płatków śniegu, to dla ciekawości można powiedzieć również o jodku srebra, który jest „jądrem kondensacji” dla wywoływania wymuszonych opadów deszczu. Komu i do czego jest to potrzebne? Otóż istota rzeczy zaczyna się od spraw pozornie banalnych jak produkcja wina, a kończy na wielkiej polityce czyli ni mnie ni więcej, a kolejnych obchodach rocznic rewolucji październikowej…

Otóż od wielu dziesiątków już lat do ochrony winnic przed ulewnymi opadami deszczu lub gradobiciem, za pomocą armat wstrzeliwane są do wnętrza chmur pociski z jodkiem srebra który powoduje wystąpienie opadów przed strefą winnic, eliminując tym samym wystąpienie znacznych strat gospodarczych.

Nie wiem czy zauważyliście, że kolejne obchody rocznic rewolucji październikowej na Placu Czerwonym, odbywają się niezmiennie przy pięknej słonecznej pogodzie…. . Nie jest to przypadek! Niezależnie ad aktualnych prognoz pogody, piękna słoneczna aura w czasie defilady ma być i koniec…! Cuda jakieś czy co?

Otóż rzecz jest zupełnie banalna. Niedaleko Moskwy stacjonuje pułk lotnictwa transportowego którego prawie naczelnym zadaniem jest „zabezpieczenie” pogody na czas defilady…. . Otóż w sytuacji zagrożenia opadami deszczu pułk ten podrywany jest do lotów na kierunku napływu deszczowej masy powietrza. Samoloty rozsiewają w chmurach jodek srebra, który wymusza wystąpienie wcześniejszych opadów deszczu, a nad Placem Czerwonym w tym czasie zawsze świeci słońce… . Powróćmy jednak do tematu zasadniczego.

Największe i bajecznie piękne śnieżynki powstają przy dużej wilgotności powietrza, gdy panuje temperatura od -10 st.C do -20 st.C. Przy wyższej wilgotności płatki śniegu mają bardziej złożone kształty przyjmując rozmiary od 2 do 4 milimetrów i formę prawie zawsze idealnie symetryczną.

Wszystkie płatki śniegu mają kształt płaskich sześciokątnych płytek. W czasie spadania płatka z „nieba na ziemię”, zmienia się zarówno wilgotność jak i temperatura otoczenia. Na wystających krawędziach mogą się tworzyć nowe kryształy, dlatego płatki śniegu mogą mieć bardzo złożone kształty. Tak jak nie znajdziemy dwóch identycznych drzew lub ludzkich twarzy, tak nie znajdziemy dwóch identycznych płatków śniegu…. . Jeśli w swojej drodze ku ziemi płatek śniegu będzie mieć odrobinę „szczęścia”, czyli ujemną temperaturę otoczenia, delikatnie na niej osiądzie i wraz z miliardami swoich braci cieszyć będzie swą bielą nasze oczy i radować bawiące się dzieci…

Cezary Woch

źródło zdjęcia: dr Jerzy Kubis

Do Sycowic zawitałem po raz pierwszy w październiku 2009 r. na zaproszenie Pana Sołtysa Cezarego Wocha. Jako pasjonat fotografii przyrodniczej chciałem zrobić kilka zdjęć danielom węgierskim w czasie bekowiska, a przy okazji poznać okolice Sycowic. Ponieważ wykonanie zdjęć było bardzo pracochłonne, dlatego oprócz malowniczych terenów, na których znajdowały się te zwierzęta niewiele zobaczyłem.

W przerwach między kolejnymi sesjami fotograficznymi Pan Sołtys pokazał mi bardzo ciekawą i dobrze wykonaną stronę internetową poświęconą Sycowicom, której na pewno dużo większe aglomeracje mogą tylko pozazdrościć. Przeglądając tę stronę dużo dowiedziałem się o samych Sycowicach, jak i ich okolicy. Będąc już w domu często do niej zaglądam. Zaciekawia mnie bardzo duża różnorodność poruszanych tam tematów znacznie wykraczających poza samą wieś i jej mieszkańców. Można powiedzieć, że jest to dobrze prowadzona i nie tylko wirtualna kronika tej wsi. Dlatego też postanowiłem odwiedzić Sycowice po raz drugi i myślę, że nie ostatni. Zmieniła się pora roku, a więc dla fotografa przyrody zupełnie nowa sceneria. Podobnie, jak poprzednim razem, centrum mojego zainteresowania okazały się daniele, ale nie tylko. Pospacerowałem trochę po okolicy, a uprzejmy Pan Sołtys pokazał mi niektóre urokliwe miejsca tych terenów, które sfotografowałem i tymi to fotografiami chciałem się na tym forum z Państwem podzielić.

Mam nadzieje, że jest to dopiero początek mojej przygody z Sycowicami i okolicami, że wiele jeszcze nie zobaczyłem jak np. Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego i wszystko jeszcze przede mną. Jak tylko tam się znajdę, a myślę, że to będzie wiosną, to postaram się opisać moje wrażenia i zamieścić kilka zdjęć.

Chciałbym parę słów napisać też o sobie. Nie zajmuje się zawodowo fotografią, ale fotografowanie jest moją pasją. Z wykształcenia jestem matematykiem, czyli jak mawiają Amerykanie uprawiam najpiękniejszy zawód na świecie.

dr Jerzy Kubis

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

 

źródło zdjęcia: dr Blumberg

Zaporą rozpoczynającą spiętrzanie wody na kanale Ołobok jest jaz Stau 619 9 (fot.1). Tama ta została wybudowana prawdopodobnie w 1935r (M. Marciniak), a położona jest około 2km w górę kanału od mostu K622 (Bródki-Nietkowice). Tama została wybudowana z żelbetonu, dodatkowo ściany przyczółków zostały obudowane cegłą klinkierową. Do przyczółków przylega z obu stron grobla z żelbetonowym rdzeniem, ściany grobli zostały wyłożone dla wzmocnienia granitowymi blokami (fot. 2). Szczelność grobli zapewniała wbita wcześniej ścianka Larsena.

Regulację wody w jazie zapewniała nisza z mechanizmami (fot.3) do podnoszenia i opuszczania klap w kanale spustowym pod zachodnim przyczółkiem, jedna z klap jest otwarta. Z powodu dużej różnicy poziomów pomiędzy kanałem a zalewem w tamie została wybudowana dodatkowa półka na którą najpierw spływała woda z zalewu, a dopiero później do kanału (fot. 4). Na tej półce jest także wylot kanału spustowego którego wlot znajduje się powyżej, pod drewnianą kładką (fot. 5).

Kilkanaście lat temu miejscowi wędkarze celowo uszkodzili mechanizmy podnoszenia klap, żeby zabezpieczyć zalew przed odłowem ryb przez gospodarstwo rybackie. Obecnie budowla ta niszczeje z powodu wypłukiwania betonu przez wodę, a także zmieniające się poziomy wody które są przyczyną pękania betonu i ekspansji roślin. Dodatkowo budowla została zdewastowana przez budowniczych elektrownii których były dwie ( jeszcze jedna funkcjonuje do dziś). W okresie budowania elektrowni z jazu zginęła furtka kraty przeciw szturmowej która znajdowała się na zachodnim przyczółku nad wlotem kanału. Dodatkowo zostały poobcinane szyny które wbetonowane we wschodni przyczółek razem z potykaczami (słupek przeciwpiechotny), stanowiły trudną do sforsowania zaporę.

Około 200 m poniżej jazu po wschodniej stronie kanału znajdują się ruiny młyna „Rollmühle” (fot. 6), którego funkcjonowanie po wybudowaniu Stau 619 jest dla mnie zagadką. Brak jest jakichkolwiek śladów po kanałach doprowadzających wodę z zalewu, niezbędną do funkcjonowania młyna i brak jakiegokolwiek przepustu przez groblę którędy mogłaby woda przepływać.

Powyżej jazu znajduje się kanał/zalew 618 który został utworzony poprzez spiętrzenie wody. Pod powierzchnią wody w zalewie przebiega w dnie kanał o szerokości ok. 8m którym woda płynęła przed zalaniem.

Na terenie zalewu były testowane zapory nadwodne i podwodne, które występowały w różnej postaci (fot. Archiw.). Celem tych zapór było zapobieganie przed szturmem przeciwnika. Zalew 618 jak i Stau 619 były dodatkowo osłaniane przez identyczne obiekty Pz.W 593 (fot. 7) i Pz.W 594 (fot. 8). Rzut takiego obiektu zaprezentowany jest w art. Pana S. Jackowskiego „Dzieje nad strumykiem- część II”). Obiekty te były wspomagane przez dziesiątki kilometrów okopów i stanowisk ogniowych Ringstand 58c (fot. 9). Do pełnego zalania zalewu brakuje ok. 80cm, co można to stwierdzić na podstawie drewnianych pali wystających z wody na których była mocowana stalowa korona, która była jednym z zastosowanych typów zapór.

Obecnie zalew zwany przez tubylców „Jeziorem” lub przez wędkarzy „Dziesiątką”, jest niesamowitym miejscem do aktywnego wypoczynku. Szkoda że przyjezdni wędkarze i urlopowicze nie potrafią docenić tego miejsca i zabierać odpadów które przywieźli ze sobą przyczyniając się do zanieczyszczania środowiska.

Dr Blumberg

* Zainteresowanych tym tematem odsyłam do artykułów kolegi M.Marciniaka „Budownictwo wodne w służbie fortyfikacij” w których bardziej fachowo opisywane są budowle hydrotechniczne.

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

 

źródło zdjęcia: Sergiusz Jackowski

Dawne dzieje nad strumykiem

Od wielu wieków cichutko, swobodnie płynął sobie strumyk przez leśną krainę. Gdzieniegdzie ocierał się o fragmenty pól i łąk. Po obu stronach otaczał go bajeczny, szumiący las. Królowała w nim rozhukana zwierzyna. Ptasi świergot i śpiew , rozczulał i pobudzał pobliskich mieszkańców do życia. Od wieków nad strumykiem zmieniały się państwa, ustroje i nowe pokolenia ludzi. Tylko strumyk się nie zmieniał. Wypływał z jeziora Nischlitz /Niesłysz/ a rzeka Odra jak matka zabierała jego wody i płynęła hen do morza. Na wiosnę po roztopach było wiele rozlewisk. Gdy zasoby wód malały, rozlewiska wracały do swego koryta. Gospodarze z pobliskich wsi jak: Muhlbock/Ołobok/, Schonfeld/Rokitnica/, Skampe/Skąpe/, Mittwalde/Międzylesie/, Hammer/Przetocznica/, Blumberg/Bródki/, użytkowali rozlewiska dla celów gospodarczych, zbierali siano. Na większych i głębszych rozlewiskach łowili ryby. W strumyku było wyjątkowo dużo ryb. Dopływały do niego jeszcze mniejsze strumyki, które wypływały z jezior jak: Ołobockie, Chociulskie, jeziora Łąkie duże i małe, jezioro Cibórz, pozostałe małe zbiorniki, no i główne jezioro Niesłysz. Z jeziora Niesłysz i tymi strumykami do rzeczki Ołobockiej wiosną z jezior na tarło wyruszała masa ryb. Odra też nie skąpiła swoich ryb, by w tej rzeczce odbywały tarło.

Od dawnych czasów, pobliscy mieszkańcy wykorzystywali rzeczki potencjał wodny. Budowali młyny wodne. Na wysokości Ląkie do Przetocznicy , na odcinku 8 km. było 5 młynów wodnych, co można stwierdzić po fundamentach i wałach spiętrzających wodę. Swobodę strumyka i spokój mieszkańców zostały zakłócone po dojściu Hitlera do władzy. Już 1934 roku strumyk przygotowywano dla celów strategicznych. W nieco późniejszym terminie pod Międzyrzeczem w okolicach wsi Hochwalde/Wysoka/ rozpoczęto budowę nad rzeczką środkowego odcinka umocnień Budowę umocnień na cieku wodnym, od wsi Mostki do rzeki Odry nazwano południowym odcinkiem MRU . Mieszkańcy tych okolic myśleli różnie. Jedni się cieszyli, że o ich losy władza dba i zabezpiecza swoim obywatelom spokojne życie obronną, strategiczną budowlą. Ludzie mądrzejsi byli zaniepokojeni, że ta budowla jest zaplanowana na rozpoczęcie przyszłej wojny. Ale chyba prócz władzy nikt nie przypuszczał, że grabieżcy nie zadowolą się tylko łupem Polski.

Nad strumykiem, na całej jego długości zaroiło się od ludzi i ciężkiego, mechanicznego sprzętu. W/g projektów z każdym dniem teren nad rzeczką ołobocką zamieniał się w strategiczny kształt.

W pierwszej połowie roku 1935 trwały prace wykończeniowe drogi strategicznej i zwodzonego mostu na odcinku Skąpe – Międzylesie. Przy każdym moście zwodzonym ustawiono zapory przeciwpancerne dla pojazdów pancernych.

Roboty wykończeniowe przy budowie mostu zwodzonego Międzylesie-Skąpe. Układanie kostki brukowej na odcinku drogi strategicznej. Po prawej widoczna pierwotna droga. Zdjęcie z 1934 roku

Ten sam odcinek drogi z mostem po 73 latach

Bocznica od stacji kolejowej Rentschen do tellagu. Poniżej budowa rampy w tellagu. 1934 rok.

Stacja Radoszyn. Wyładowane bloki granitowe po obu stronach torów

Z głębi Niemiec na stacje Radoszyn i Mazów przywożono wszelkie materiały i wyposażenia dla fortyfikacyjnych umocnień. W grudniu 1934 roku sprowadzono tu granitowe bloki aż z Norwegii. Kilkaset metrów po obu stronach torów, piętrzyły się pryzmy tego budulca. Te bloki granitowe były przeznaczone na rozległe wały spiętrzające wodę na poszczególnych odcinkach rzeczki. Bloki układano w wały. Zbrojono je grubymi prętami i zalewano betonem. Żadna bomba takiego wału nie mogła uszkodzić. Tymi blokami wykładano także tunele jazów przy każdej tamie.

Przed wojną tu mieszkał młynarz. Produkował mąkę dla frontu. Od 1958 roku rybakówka Cząbry. Na pierwszym planie mostek nad tamą.

Mechanizm do zwodzenie mostu, który znajdował się w pomieszczeniu pod mostem

W latach budowy MRU nie daleko stacji Rentschen budowano także Tellag. Na początek wybudowano tu kilkadziesiąt baraków dwuizbowych dla skazanych wyrokami, którzy tu pracowali. Ogrzewane były piecami kaflowymi. W każdym baraku zainstalowano kuchnię tzw „westwalkę”. Dużą powierzchnię pokryto betonem, na której zbudowano wiele magazynów. Szczyty po nich na zaprawie betonowej przetrwały do dziś.

Dachy magazynów były pokryte blachą. Konstrukcje i ściany z drewna. Podpiwniczona kuchnia ze stołówką były także wybudowane z drewna. Jedynie hale produkcyjne były murowane. Fabryka ta także była zaprojektowana i wybudowana na potrzeby /Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego/, a także na potrzeby frontu. Produkowano w niej kable i polowe aparaty telefoniczne

Późną jesienią 1945 roku jechałem rowerem ze Świebodzina. Zainteresował mnie w byłej fabryce duży ruch. Ludzie furmankami bądź na plecach szabrowali co się dało. Wjechałem rowerem przez bramę, na której był jeszcze duży napis „Tellager”. Zwiedziłem fabryczny obóz od końca do końca. Jego powierzchnia ogrodzona wynosiła co najmniej cztery hektary. Płot był z płyt betonowych na wysokość 2,5 m. U góry nad płytami, na zagiętych betonowych słupach biegło kilka rzędów kolczastego drutu. W środku fabryki na bocznicy stało kilka wagonów załadowanych kablami na bębnach. Na placu różnych bębnów z kablami były stosy. W halach znajdowały się różne nie znane mnie urządzenia. Ludzie wszystko rozwalali. Z baraków i hal wynosili różne przedmioty i ładowali na wozy. Na rampie przy hali produkcyjnej leżał stos telefonicznych aparatów polowych. Jeden z nich zabrałem. W barakach wymontowałem kilka wyłączników i wróciłem do domu. Pobliscy mieszkańcy wszystko rozebrali, wywieźli i wynieśli. Po drewnianych obiektach zostały tylko betonowe fundamenty. Rozebrali nawet bocznicę kolejową od stacji do fabryki.

Tutejsza powojenna władza nie interesowała się tymi obiektami, a zwłaszcza ich zabezpieczeniem przed rabunkiem. Przez wiele lat była tam pustka. Dopiero pod koniec lat sześćdziesiątych pozostałością murowanych obiektów zainteresowała się Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. Powstała tam baza na potrzeby rolnictwa. Wybudowano też piekarnię. Dobudowano magazyny zbożowe i biuro. Wybetonowane place wykorzystano dla składowania koksu, węgla i niektórych nawozów mineralnych. Po upadku Gminnej Spółdzielni na początku lat dziewięćdziesiątych, na bazie powstała prywatna filia fabryki mebli. Wszystkie obiekty Gminnej Spółdzielni na terenie gminy Skąpe zostały sprzedane. Piekarnię też sprzedano. Ogromny majątek Gminnej Spółdzielni został zaprzepaszczony.

Pozostałości po fabryce kabli i telefonów nie daleko stacji kolejowej w Radoszynie. Rok 1998.

Dziś po „Tellagu” zostało tylko sporo szczytów po magazynach i wybetonowany teren wokół nich. Szczyty te budowano na mocnej zaprawie. Przez wiele jeszcze lat będą one przypominały koszmar minionej wojny.

Z dokumentów archiwalnych pana Roberta Jurgi zam. w Boryszynie gm. Lubrza wynika, że jednocześnie trwała budowa umocnień na północ od Międzyrzecza. Całość umocnień Niemcy nazwali: „Oder – Warthe – Bogen” w skrócie OWB. Południowy odcinek umocnień nazwano: „Międzyrzecki Rejon Umocniony” w skrócie MRU. Niemcy dla celów strategicznych budowy umocnień, na odcinku południowym zaprojektowali i wybudowali połączenie kolejowe Świebodzin – Sulechów. Połączenie to zostało wysunięte jak najdalej na zachód, w pobliże budowy MRU. Stacje kolejowe jak Radoszyn i Mazów, były ważnymi punktami dla realizowania celów tej budowy. Drogi szybkiego ruchu od tych stacji do umocnień utwardzono i pokryto nawierzchnią asfaltową. Tymi drogami transportowano najcięższe urządzenia do wyposażenia pancerwerków.

Kompletna zapora przeciwpancerna przed mostem w Przetocznicy. Rok 1994

W 80% przy mostach zwodzonych zapory przeciwpancerne w kompletnym stanie przetrwały do dziś. Po wybudowaniu wałów i tam rozległy teren zalewano wodą. Od strony obronnej , brzegi rozlewisk chronione były zasiekami. Sięgały one kilka metry w wodę i tyle samo przed wodą. Każda tama była zabezpieczona w ochronę przeciwczołgową i przeciw piechocie. Kilka rzędów szyn w wale przed tamą było zabetonowanych. Zasieki od tamy sięgały kilkanaście metrów. Mocowane były do specjalnych, zaostrzonych teowników zakotwiczonych głęboko w wałach. Na betonowych obrzeżach tam, zakotwiczono w betonie trzymetrowej wysokości stalowy płot z czworokątnego, zaostrzonego pręta. U góry na szpicach prętów było kilka warstw drutu kolczastego. Zakończenia płotów wyglądały jak wachlarze. Po jednej i po drugiej stronie tamy, wachlarze te zanurzały się aż do wody. Bramki w tym płocie były wyposażone w odpowiednie, obrotowe zapory ryglujące. Uniemożliwiały one otwarcia bramki od strony wroga. Drewnianych mostków na tamach nie likwidowano. Przed wrogiem chroniła ich pomysłowa i solidna konstrukcja płotu. Zbrojenie tam, ich konstrukcja, materiał i wykonanie przetrwa kilka wieków.

Konstrukcje zabezpieczające tamy

Obudowa przeciwpancerna, w której znajduje się mechanizm do regulacji poziomu wody w jeziorze Niesłysz. Posiada otwory strzelnicze dla obrony przed natarciem i ochrony zwodzonego mostu. Pod mostem znajduje się tama. Z prawej strony widoczny jest fragment od zapory przeciwpancernej.

Ten sam obiekt i most po 70 latach

Tama przy rybakówce. Cząbry

Tu za tą wodą gdzie piękny las,tam było pole, jam krowy pasł. Barierka mostku w Cząbrach

Zdewastowana tama w pobliżu Ciboża

Zakończenie budowy tamy w Przetocznicy. Po prawej stronie tamy widoczne wbetonowane 4 rzędy szyn i zasieki

Ta sama tama po 72 latach

Most i tama w Przetocznicy. Rok 1968.

Mechanizm ręczny do podnoszenia i opuszczania dzwonu tamy

Każda tama w specjalnie zagłębionym pomieszczeniu posiadała zamontowany mechanizm do podnoszenie i opuszczenia dzwonu, który regulował poziom wody na zalanym obszarze. Mosty zwodzone miały podobne mechanizmy ręczne. Niektóre dodatkowo były sterowane za pomocą urządzeń elektrycznych w bunkrach.

Na południowym odcinku umocnień, budowano przeważnie bunkry jednokondygnacyjne. W niektórych przypadkach jak przy moście Skąpe -Międzylesie wybudowano dwukondygnacyjny. Żelbetowe ściany tych obiektów dochodziły do grubości 2m. Z niemieckiej literatury wynika, że wykonawcami tych budowli i całości umocnień były niemieckie prywatne firmy.

Z książki „Vox 50 jahre als Flucht und Veritriebung in kreis Zulichau-Schwiebus bogannen” wydanej w 1995 roku wynika, że wykonawcami umocnień były firmy: Kuntze & Munchen – budowa tuneli, Polansky und Zolner – Driesen /Drezdenko/ – odwodnienie i bagrowanie terenów. W pobliżu Międzylesia znajdowały się obozy młodzieżowych hufców pracy,które zasilały siłę roboczą prywatnych firm. Jadąc od strony Skąpego, za mostem w stronę Rokitnicy w odległości jednego kilometra po lewej stronie pozostały fundamenty. Potwierdzają one, że był tam obóz. Pod koniec roku 1945 oglądałem tam pozostałości zerdzewiałego, ręcznego sprzętu budowlanego. Kolejne fragmenty fundamentów znajdują się od strony mostu do Ciborza po lewej stronie w odległości od mostu 200m, a od drogi 30m. W roku 1946 kiedy wypasaliśmy krowy w pobliżu tych fundamentów, w pobliżu drogi widzieliśmy ludzkie kości na obsuwającej się skarpie. Był tam także zerdzewiały sprzęt budowlany.

W roku 1938 na południowym odcinku umocnień i koszar warownych w Tiborlager trwały prace wykończeniowe. Napowietrzna linia energetyczna wysokiego napięcia 15 kV zasilała koszary Od strony Międzylesia przy koszarach ustawiono krańcowy słup metalowy (kratowiec).Kablem od niego odprowadzono zasilanie do transformatora koszarowego. Od tego kratowca odgałęziono linię napowietrzną wysokiego napięcia, która biegła wzdłuż ogrodzenia koszar , po ich północnej stronie. Na początku jeziora przy jego odpływie po drugiej stronie, na zboczu wzgórza ustawiono drewniany słup aowy z transformatorem. Od tego słupa biegła linia kablowa niskiego napięcia do bunkra nr. 623. Tam znajdowała się rozdzielnia, która zasilała odpowiednią ilość bunkrów umocnienia MRU. Od bunkra około 200m.nad jeziorem biegła druga linia obronna rowem strzeleckim. Na najwyższym wzniesieniu przed jeziorem była obserwacyjna ziemianka szalowana żerdziami. W tej ziemiance znajdowało się stanowisko ogniowe. Obserwowano z niego bardzo ważny punkt dla umocnień. Był nim słup aowy z transformatorem. Bunkier nr.623 był bardzo ważnym obiektem strategicznym na południowym odcinku MRU. Od niego prowadziła telefoniczna linia kablowa od południowej strony jeziora, prawdopodobnie do Głównego Sztabu Wojny w Berlinie. Wzdłuż linii kablowej co kilometr były wybudowane betonowe studzienki kablowe z ukośną,żelazną zamykaną pokrywą. Z każdej studzienki telefonista mógł się połączyć ze Sztabem Wojny lub z centralą umocnień.. Bunkier ten był wyposażony w okrągły otwór w stropie w obramowaniu stalowym o średnicy około metra. Otwór ten służył dla miotaczy ognia z przetwornicy zainstalowanej w specjalnym pomieszczeniu w bunkrze. Przy wejściu do bunkra za głównymi drzwiami z grubej stali znajdowała się pułapka zagłębiona kilka metry ziemi. Ten bunkier posiadał kuźnię z ręcznym, nadmuchowym wentylatorem. Posiadał także hydrofor z własnej studni głębinowej. Każdy bunkier posiadał odpowiednie magazyny amunicji, własna kuchnię i odpowiednią klimatyzację, która zapewniała warunki, by przez dłuższy czas przetrwać oblężenie. Wszystkie bunkry dookoła były chronione zasiekami. Bunkier nr.623 miał wyjątkowe, wielorzędowe zasieki z drutu kolczastego na słupkach z teownika o różnej wysokości. Słupki były wykonane ze stali odpornej na korozję. Te słupki w ziemi były zakończone stopką z kwadratowej blachy. Na stopkach blachy była warstwa betonu zapewniająca mocne zakotwiczenie w ziemi.

Po wojnie przez wiele lat rolnicy rozbierali te zasieki. Słupki i drut kolczasty wykorzystywali na zagrody dla bydła. Rozbierali także wyposażenia bunkrów dla celów gospodarczych.. Pod koniec lat pięćdziesiątych skorzystałem także z wyższych słupków, które do dzisiaj służą mi w ogrodzie mojej posiadłości.

Bunkier nr.623. Koło Ciborza. Była w nim rozdzielnia energetyczna. 10 lat po wojnie wkoło tu było pole.

W większości bunkry były wyposażone w dwie kopuły przeciwpancerne. Mniejsza służyła do obserwacji, wyposażona w urządzenia pomiarowe i obserwacyjne. Urządzenia te służyły do kierowania ogniem artyleryjskim na tyłach. Druga duża kopuła z kilkoma otworami strzelniczymi, pełniła rolę wieży strzelniczej. We wnętrzu kopuły było obrotowe siedzenie wraz z ciężkim karabinem maszynowym.

Przy każdym otworze strzelniczym był wmontowany peryskop o zbliżeniu 60-krotnym. Kopuły dla obserwatora i strzelca zapewniały bezpieczeństwo. Wszystkie kopuły były pomalowane na kolor żółty, by nie odróżniały się od piaszczystego terenu.

Kopuły bunkra: obserwacyjna i strzelnicza.

Ćwiczenia bojowe załóg

Na temat umocnień uzyskałem wiele wiadomości penetrując je na co dzień w pierwszych, powojennych latach. Resztę ciekawostek zaczerpnąłem z literatury i z opowiadań byłych, przedwojennych mieszkańców tych okolic,z którymi spotykałem się podczas wzajemnych odwiedzin.

Po przejściu frontu specjalne ekipy wojskowe wysadzały w powietrze bunkry, a przeważnie ich działy amunicyjne. Armia Czerwona musiała być pewna, by w razie czego znowu z nich nie skorzystano.

Projekt jednego z bunkrów

Resztę uroku strategicznego na południowym odcinku MRU został utracony w drugiej połowie lat pięćdziesiątych. W tych latach ze złomu umocnień Polska uzyskała wiele ton stali wysokiej klasy. W pierwszej kolejności wycięto ogrodzenia zabezpieczające tamy strategiczne. W niektórych przypadkach w specjalnych pomieszczeniach wymontowano urządzenia do opuszczenia dzwonu do regulacji poziomu wody zalanych terenów. Kilka takich urządzeń pozostało w zasypanych pomieszczeniach. W ostatniej kolejności pocięto kopuły obronne i obserwacyjne, oraz grube drzwi pancerne w bunkrach.

Zdewastowane, a częściowo wysadzone bunkry na umocnieniach pozostały widmem II Wojny Światowej na wiele wieków. Każdy zwiedzający te umocnienia pozna choćby odrobinę minionych, koszmarnych dziejów.

Płynie strumyk płynie,
po leśnej krainie,
od jeziora Niesłysz.
W rzece Odrze ginie.
Tu o dawnych dziejach
dużo zapomniano,
ile łez i potu,
ile krwi wylano.

Sergiusz Jackowski

źródło zdjęcia: Waldemar Porębny

No tak…. Skoro powiedziało się A to należy powiedzieć B…. Na dodatek niektórzy weszli mi na ambicję „podłechtując” za artykuliki.

Tym razem więc będzie Pekin. Byłem tam dwa razy. Tak samo zresztą jak na Wielkim Murze ponieważ wypad do stolicy Chin nieodłącznie musi wiązać oba te kierunki turystyczne. Ostatnio wyczytałem w internecie, że chińskie linie lotnicze należą do jednych z namniej punktualnych. Całkowicie się z tą tezą zgadzam. Za pierwszym razem samolot z Szanghaju do Pekinu opóźnił start o 7 (siedem) godzin !!!!!! Być może gdybym był na terminalu to dałoby się jakoś przeżyć ale niestety trzymali nas cały czas na bocznym pasie. Pierwsze dwie godziny przeszły ok, później jednak zaczęły płakać dzieci, później chińczycy zaczęli domagać się jedzenia (świętość w Chinach, o której będę jeszcze pisał) a na koniec pewna dowcipna rodzina z Francji domagała się podania wina – i , ze zdziwieniem, dostali co natychmiast wykorzystałem dołączając się do zamówienia i w miłym towarzystwie, popijając winko czas już mijał mile. Potem poszło jak spłatka. Niektórzy nawet żadali natychmiastowego uwolnienia z samolotu. Jak widzicie więc, podróż już na początku zaczęła trącić przygodami. W międzyczasie kilkakrotnie dzwoniłem do hotelu cały czas potwierdzając rezerwację. Głupio byłoby przyjechać i nie mieć noclegu. Przylot nastąpił, z oczywistych względów, późną nocą, potem taksówka i poszukiwanie hotelu. W drodze z lotniska, Pekin przywitał mnie rzęsistą ulewą z piorunami. Niektóre ulice stały się prawie całkowicie nieprzejezdne. Kierowca taksówki pomimo, że miałem chińską nazwę hotelu i ulicy, nie potrafił go znaleźć. Dobrze, że miałem telefon i recepcjonista hotelu poprowadził kierowcę do celu. Hotel okazał się OK ale śniadania podawane są tylko na styl chiński więc smakosze kuchni europejskiej nic zjadliwego nie znajdą….. no, oprócz jajek na twardo ale bez chlebka. O kuchni chińskiej będę pisał osobno.

Internet zachwalał lokalizację hotelu i wcale się w tym nie mylił. Dobry z niego gość. Zakazane Miasto było zaledwie 15 minut piechotą, więc na drugi dzień po chińskim śniadanku wybrałem się tam. Ku mojemu zaskoczeniu, przed kasami biletowymi nie kłębiły się tłumy – po 10 minutach stania kupiłem bilet. Bez problemu, bo instrukcje były po angielsku a i obsługa coś niecoś dukała.

Chodząc po Zakazanym Mieście, na początku można dostać małego rozczarowania. Trzy olbrzymie place z wielkimi pałacami i pozamykanymi bocznymi budynkami. Tylko niektóre były otwarte wystawiając nieco eksponatów. Nic co by powaliło z nóg. Jednak najwspanialsza część była przede mną. Wspominałem wcześniej o pałacach – otóż przewodnik (książkowy – nie żaden tam ludzki…) powiedział, że jest to część oficjalna i reprezentacyjna. Natomiast w drugiej części, z malutkimi uliczkami, ciasną zabudową mieszkali pozostali „członkowie” Miasta – Panowie, urzędnicy itp… Są tam również dwa parki cesarskie – jeden bardzo spokojny i stonowany z drzewami sosnowymi o przeróżnych kształtach, z historią konkubiny cesarskiej utopionej przez zawistnych w studni na cesarskim zapleczu, i drugi z wiekowymi cyprysami (chyba..) i skalnymi tworami. Całość naprawdę godna i warta oglądnięcia jednak ludzi jak „mrówków” pełno. Oglądnięcie wszystkiego, wraz z piwkiem na dworze Cesarza zajęło mi cały dzień tak, że po powrocie pod wieczór pozostała mi tylko wizyta na uliczce przedziwnych dań i rajd po barach. Jeśli chodzi u uliczkę dziwnych dań to skusiłem się tylko na skorpiony, kokony jedwabników i konika morskiego. Na czarne żuki, szarańczę czy inne stawonogi jakoś zabrakło mi apetytu. Zobaczycie je zresztą na fotkach.

A bary są zupełnie OK – zlokalizowane w dwóch czy też trzech miejscach w Pekinie – pełne różnorodności, turystów i zabawy prawie do rana – warto i polecam. Jakby co to służę adresami. O innych uciechach nie będę wspominał bo nie przystoi….

Na drugi dzień byłem na obiektach olimpijskich ale o tym opowiedzą już tylko zdjęcia.

Trzeci dzień to Mur Chiński, który doczeka się osobnej opowieści.
Pozdrawiam.

Waldemar Porębny

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

 

źródło zdjęcia: Cezary Woch

Spacerując po Sycowicach chodzę takimi jak Wy ścieżkami, ale staram się dostrzec w nich więcej niż widzi to przeciętny, zabiegany przechodzień. Wystarczy tylko spojrzeć tam gdzie nie spogląda się na co dzień, a Sycowice stają się zupełnie inne i nie waham się powiedzieć, że piękne… Gdzie widzisz to piękno ktoś powie…? A ja mu odpowiem… Widzę go w zasypanych śniegiem przekrzywionych ulach, w radości dzieci jadących na sankach, w majestacie rosochatych polskich wierzb, w codziennym trudzie zwykłych ludzi, w kopie siana wiezionej chłopskim drabiniastym wozem, w zadumie starych domów, w snującym się z kominów dymie… Zresztą zobaczcie sami…

Cezary Woch

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

 

źródło zdjęcia: Waldemar Porębny

Wszyscy, którzy już trochę mnie znają wiedzą, że swojego czasu byłem w Afghanistanie. Aby odrobinę rozszerzyć wiedzę o tym kraju obiecałem cykl artykulików dla naszej wirtualnej społeczności. Tym razem chciałbym opisać moje dwa wypady do pięknej Doliny Pandżiru gdzie znajduje się grobowiec legendarnego już wojownika o wolność tego kraju – Masuda Alunada Szaha zwanego krótko Masudem. Najpierw jednak poniżej krótka notka o nim zaczerpnięta z Wikipedii:

Masud Ahmad Szah (pers. احمد شاه مسعود ur. 1 września 1953 w Jangalak, prowincja Kapisa, zm. 9 września 2001) – wybitny afgański dowódca wojskowy i polityk, zwany Lwem Pandższiru, z pochodzenia Tadżyk. Syn oficera królewskiej armii afgańskiej.

W pierwszej połowie lat 70. studiował na politechnice w Kabulu, gdzie związał się z młodymi rewolucjonistami muzułmańskimi. Po przewrocie komunistycznym w Afganistanie był jednym z komendantów partyzanckich, dowodzący siłami mudżahedinów w dolinie Panczsziru w czasie wojny afgańskiej. Wsławił się bohaterską postawą podczas obrony doliny przed wojskami rządowymi i radzieckimi, wykazując się nieprzeciętnymi zdolnościami dowódczymi i cechami charakteru, co przysporzyło mu przydomek Lwa Pandższiru. Należał do Stowarzyszenia Muzułmańskiego, pozostając pod duchowym i politycznym wpływem Burhanuddina Rabbaniego. W 1992 dowodził wojskami mudżahedinów, które zajęły Kabul.

Minister obrony oraz wiceprezydent kraju w rządzie Rabbaniego. Zwolennik liberalnego kursu politycznego i demokratycznego państwa opartego na fundamencie islamskim.

Od 1994 walczył na terenie Afganistanu przeciw talibom, a po utracie Kabulu i opanowania większości kraju przez nich, został w 1996 r. dowódcą wojskowym Sojuszu Północnego, broniącego ostatniego wolnego terytorium w północno-wschodniej części kraju. Organizował zasadzki, akcje zbrojne. Sprawcami jego zabójstwa było dwóch Arabów podających się za dziennikarzy. Ładunek wybuchowy ukryli w kamerze. O zlecenie zamachu oskarżana jest Al-Kaida, która 2 dni później przeprowadziła ataki na World Trade Center i Pentagon. Niektóre tropy wskazują też na rosyjskie lub pakistańskie służby specjalne. Obecnie Masud jest czczony jako narodowy bohater i wielki patriota.

A teraz do rzeczy. Cofnę się jednak jeszcze wcześniej w moich wspomnieniach – do bytności w Iraku. Miałem tam szczęście poznać ekipy telewizyjne z TVP, TVN i Polsatu. Ta sama „iracka” ekipa TVN odwiedziła Kabul za czasów mojej tam bytności. Nie muszę dodawać, że takie znajomości owocują w różne możliwości wyjazdów do ciekawych miejsc. Tak też się stało w Afghanistanie: udało mi się z nimi dwukrotnie wyjechać „w kraj”. Pierwszy raz to była właśnie Dolina Pandżiru a drugi to wyprawa do innej doliny, gdzie Talibowie zniszczyli doszczętnie największe na świecie posągi Buddy.

Tym razem jednak Dolina Pandżiru – był to tylko jednodniowy wypad zwykłym, wynajętym samochodem terenowym. Bez eskorty ale z pistoletem za pazuchą. Dolina jest strategicznie położona pod Kabulem i przez nią przechodzi jedna z głównych dróg zaopatrzeniowych. Swojego czasu wojska radzieckie z ciężkim sprzętem bojowym próbowały kilkakrotnie zdobyć ten „bastion”. Bezskutecznie, a dlaczego to pokazują fotografie. Z ekipą TVN byłem w czasie, kiedy wody rzeki były wyższe i niebezpiecznie się kłębiły. Dolina praktycznie osiągalna jest tylko z dwóch jej końców. Pozwalało to skutecznie się bronić. Dodatkową przeszkodą jest szerokość. No fotkach widzicie drogę, rzekę i zbocza górskie. Całość tworzy niesamowitą aurę. Miejscowość gdzie Masud mieszkał jest inną swym charakterem od innych, które widziałem w tym kraju. Jest bardziej uporządkowana, czysta i bardzo spokojna. Dom Masuda wraz z ogrodem też zobaczycie na fotkach. Sam grobowiec usytuowany jest na wzniesieniu. Gdy tam byłem był w trakcie budowy. Budowa szła wolno bo rząd nie jest specjalnie zainteresowany jej finansowaniem – jedyne fundusze pochodzą od armii amerykańskiej.

W drodze zatrzymywaliśmy się kilkukrotnie na plenery zdjęciowe – zaróno aby podziwiać widoki jak i również udokumentować drobne „kataklizmy” jak osunięte zbocze góry czy teć podmyte wysoką wodą domy mieszkalne.

Zapraszam do oglądania fotografii. Później przedstawię fotki z tego samego wypadu ale tym razem z ekipą służb specjalnych, które parają się tam wywiadem wojskowym. Dlatego też nie zobaczycie tam zbliżeń twarzy. Zresztą widoki powinny wystarczyć.

Pozdrawiam serdecznie z Chin.

Waldemar Porębny

[Przeglądaj za pomocą PicLens]