źródło zdjęcia: Adam

Szukając w sieci wiadomości na temat historii Bródek, Brodów i okolicznych wiosek natrafiłem na artykuł redaktora Gazety Lubuskiej Roberta Czyżniewskiego. Autor opisuje w nim most w Bródkach Kiprollbrücke K622 i schowany daleko w lesie Panzerwerk 598 okryty tajemnicą śmierci całej załogi w 1945 roku.

Na bunkier wybrałem się w październikowe przedpołudnie ubiegłego roku. Postąpiłem bardzo nierozważnie, bo miałem bardzo słabą latarkę i wszedłem do obiektu sam, co jest złamaniem podstawowej zasady zwiedzania fortyfikacji. Niech to będzie przestroga dla innych, że na takie wyprawy powinny się wybrać, co najmniej dwie pewne, dobrze przygotowane osoby. Jednak moja ciekawość zwyciężyła i wszedłem najpierw do tamy nr 617 a potem do broniącego jej panzerwerka. Zrobiłem kilka fotek i wróciłem do domu. W kwietniu odwiedziłem je jeszcze raz w drodze powrotnej z MRU. W maju znowu odwiedziłem MRU ale tym razem byliśmy tam grupą złożoną z ludzi, którzy znają się i kochają bunkry. I znowu wracając z Kaławy zaliczając mosty w Ołoboku dojechaliśmy do Przetocznicy i udaliśmy się lasem do Panzerwerka 598. Zrobiliśmy dokładne oględziny tamy gdzie zachowały się w bardzo dobrym stanie niemieckie napisy. Nasz przewodnik i organizator wypraw na MRU był na tej tamie pierwszy raz w 1992 roku i wtedy jeszcze był cały mechanizm tamy. Dzisiaj już go nie ma, bo jak to zwykle bywa, co jest metalowe pada łupem złomiarzy. Na tamie 617 spotkaliśmy bardzo miłych wędkarzy z Nietkowic. Jeden z nich powiedział nam że jakieś 300 metrów od tamy na okolicznej górce w lesie znajduje się betonowa dziura i ponoć Niemcy mieli tam podziemny szpital. Nie daliśmy wiary tym słowom, bo takich legend o podziemnych fabrykach, szpitalach czy korytarzach jest dużo zwłaszcza tam gdzie są bunkry. Jednak adrenalina nam trochę podskoczyła, bo szpital to na pewno nie jest, ale może jakiś ciekawy obiekcik i poprosiliśmy wędkarza, żeby nas zaprowadził skoro nie jest to daleko. Po dojściu na miejsce okazało się ze dziura faktycznie jest; głęboka na jakieś 3-4 metry, ale nie jest to szpital tylko niemiecka rozdzielnia telefoniczna. Tak, więc miejscowa zagadka została rozwiązana.

Podziękowaliśmy Panu za małą wycieczkę i udaliśmy się na 598. Z góry obiekt wygląda na niewielki, ale w środku imponuje swoją potężna konstrukcją. Uzbrojony był w cztery ciężkie karabiny maszynowe i granatnik maszynowy. Zachowała się w nim wspaniała kopuła pancerna typu 2P7, która jest ewenementem na skalę europejską, bo nie ma nigdzie tak dobrze zachowanej i co ważne w całości takiej kopuły. Jest także mniejsza bardzo fotogeniczna kopuła obserwacyjna. Bunkier nie ma jednego wejścia i strzelnicy obrony wejścia, które zostały wysadzone.

Na początku wspomniałem o śmierci załogi bunkra. Redaktor artykułu z Gazety Lubuskiej wspomina, że gdy w 1991 r prowadzili badania z Holendrami Panzerwerka 598 znaleźli kości całej załogi.

„Kiedy w 1991 r. badaliśmy ten bunkier z Holendrami odkryliśmy, że wszędzie leżą kości żołnierzy. Zebraliśmy ok. 40 worków szczątków. Nikt nie był nimi zainteresowany, to pochowaliśmy je pod tamtymi drzewami (…)
- Czyli zginęła cała załoga bunkra. Jak to się stało? – pytam.
- Prawdopodobnie bunkier został ostrzelany przez artylerię, bo jest popękany. Następnie obrzucono go gazami bojowymi, które przez szczeliny dostały się do środka – słyszę wytłumaczenie. – Później nikt się numerem 598 nie interesował.
Jeszcze dziś można tu znaleźć resztki ludzkich kości.” Wiadomości te są potwierdzone przez jednego z oficerów wojskowych uzyskane przez jednego z uczestników forum historycznego.

Sami zrobiliśmy oględziny i faktycznie jeszcze można znaleźć drobne ludzkie kości. W jednej z izb znaleźliśmy także strzępki niemieckiej gazety z okresu wojny. Tak więc zwiedzając obiekt i zachwycając się pięknymi kopułami należy pamiętać że jest to także miejsce śmierci i pochówku około 60 żołnierzy.

Adam

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

źródło zdjęcia: dr Blumberg

Zaporą rozpoczynającą spiętrzanie wody na kanale Ołobok jest jaz Stau 619 9 (fot.1). Tama ta została wybudowana prawdopodobnie w 1935r (M. Marciniak), a położona jest około 2km w górę kanału od mostu K622 (Bródki-Nietkowice). Tama została wybudowana z żelbetonu, dodatkowo ściany przyczółków zostały obudowane cegłą klinkierową. Do przyczółków przylega z obu stron grobla z żelbetonowym rdzeniem, ściany grobli zostały wyłożone dla wzmocnienia granitowymi blokami (fot. 2). Szczelność grobli zapewniała wbita wcześniej ścianka Larsena.

Regulację wody w jazie zapewniała nisza z mechanizmami (fot.3) do podnoszenia i opuszczania klap w kanale spustowym pod zachodnim przyczółkiem, jedna z klap jest otwarta. Z powodu dużej różnicy poziomów pomiędzy kanałem a zalewem w tamie została wybudowana dodatkowa półka na którą najpierw spływała woda z zalewu, a dopiero później do kanału (fot. 4). Na tej półce jest także wylot kanału spustowego którego wlot znajduje się powyżej, pod drewnianą kładką (fot. 5).

Kilkanaście lat temu miejscowi wędkarze celowo uszkodzili mechanizmy podnoszenia klap, żeby zabezpieczyć zalew przed odłowem ryb przez gospodarstwo rybackie. Obecnie budowla ta niszczeje z powodu wypłukiwania betonu przez wodę, a także zmieniające się poziomy wody które są przyczyną pękania betonu i ekspansji roślin. Dodatkowo budowla została zdewastowana przez budowniczych elektrownii których były dwie ( jeszcze jedna funkcjonuje do dziś). W okresie budowania elektrowni z jazu zginęła furtka kraty przeciw szturmowej która znajdowała się na zachodnim przyczółku nad wlotem kanału. Dodatkowo zostały poobcinane szyny które wbetonowane we wschodni przyczółek razem z potykaczami (słupek przeciwpiechotny), stanowiły trudną do sforsowania zaporę.

Około 200 m poniżej jazu po wschodniej stronie kanału znajdują się ruiny młyna „Rollmühle” (fot. 6), którego funkcjonowanie po wybudowaniu Stau 619 jest dla mnie zagadką. Brak jest jakichkolwiek śladów po kanałach doprowadzających wodę z zalewu, niezbędną do funkcjonowania młyna i brak jakiegokolwiek przepustu przez groblę którędy mogłaby woda przepływać.

Powyżej jazu znajduje się kanał/zalew 618 który został utworzony poprzez spiętrzenie wody. Pod powierzchnią wody w zalewie przebiega w dnie kanał o szerokości ok. 8m którym woda płynęła przed zalaniem.

Na terenie zalewu były testowane zapory nadwodne i podwodne, które występowały w różnej postaci (fot. Archiw.). Celem tych zapór było zapobieganie przed szturmem przeciwnika. Zalew 618 jak i Stau 619 były dodatkowo osłaniane przez identyczne obiekty Pz.W 593 (fot. 7) i Pz.W 594 (fot. 8). Rzut takiego obiektu zaprezentowany jest w art. Pana S. Jackowskiego „Dzieje nad strumykiem- część II”). Obiekty te były wspomagane przez dziesiątki kilometrów okopów i stanowisk ogniowych Ringstand 58c (fot. 9). Do pełnego zalania zalewu brakuje ok. 80cm, co można to stwierdzić na podstawie drewnianych pali wystających z wody na których była mocowana stalowa korona, która była jednym z zastosowanych typów zapór.

Obecnie zalew zwany przez tubylców „Jeziorem” lub przez wędkarzy „Dziesiątką”, jest niesamowitym miejscem do aktywnego wypoczynku. Szkoda że przyjezdni wędkarze i urlopowicze nie potrafią docenić tego miejsca i zabierać odpadów które przywieźli ze sobą przyczyniając się do zanieczyszczania środowiska.

Dr Blumberg

* Zainteresowanych tym tematem odsyłam do artykułów kolegi M.Marciniaka „Budownictwo wodne w służbie fortyfikacij” w których bardziej fachowo opisywane są budowle hydrotechniczne.

[Przeglądaj za pomocą PicLens]

źródło zdjęcia: dr Blumberg

Obiekt położony nad kanałem taktycznym nr 621, około 700 metrów na północ od K622. Wybudowany na przełomie 1938 i 1939 roku. Panzerwerk 589 (zwany dalej Pz.W 589) według niemieckiej klasyfikacji odporności był określony jako ,,B alt” czyli posiadał ściany o grubości 1,5 metra. Ów obiekt został wyposażony i uzbrojony w szereg broni i pancerzy.
Jedną z najważniejszych wykorzystanych w tym obiekcie broni był moździerz maszynowy M19I ukryty pod kopułą 424P01 o wadze 39 ton, moździerz wyrzucał granaty z prędkością nawet do 120 sztuk na minutę. Pz.W 589 posiadał także kopułę pancerną typu 20P7 uzbrojoną w dwa karabiny maszynowe, i forteczny miotacz płomieni ukryty pod stalowym pierścieniem typu 420P09 który podczas obrony w ciągu 1,5 minuty wyrzucał 700 litrów mieszanki zapalającej. W obiekcie została także osadzona półkopuła pancerna typu 2P7 dla karabinu maszynowego, została skierowana w stronę kanału.
Obiekt także posiadał szereg płyt pancernych typu 7P7, 48P8 i 57P8, które miały za zadanie bronić wejścia do obiektu. Płyta pancerna 7P7 została osadzona w pomieszczeniu służącym jako zewnętrzna strzelnica obrony wejścia. A płyty pancerne 48P8 i 57P8 służyły jako wewnętrzne strzelnice obrony wejścia. Dodatkowym zabezpieczeniem przed wrogiem były doły pułapki które znajdowały się zaraz za drzwiami obiektu. Obserwacje terenu zapewniał obserwator ukryty pod dzwonem pancernym 23P8 oraz ukryte w kopule 20P7 peryskopy. W tym obiekcie było trzydzieści pomieszczeń spełniające różne funkcje. Np. pomieszczeni filtro-wentylacyjne, izba opatrunkowa, pomieszczenie w którym znajdował się zbiornik na wodę, maszynownia, magazyny, umywalnie itp. Pz.W posiadał dwa wyjścia awaryjne, którymi w razie zagrożenia załoga mogła się ewakuować. Załoga obiektu mogła liczyć nawet 69 osób, i mogła bronić się przez nawet 2-3 miesiące.

Obiekt jest częściowo wysadzony w ramach powojennej akcji wysadzania obiektów ze strzelnicami skierowanymi na wschód oraz odzysku cennych stali z pancerzy obiektów. Swój udział w szabrowaniu obiektów miała także miejscowa ludność rozkradająca pozostałości które do tej pory można spotkać w niektórych gospodarstwach. Obecnie zwiedzanie obiektu jest bardzo ryzykowne, należy uważać na doły pułapki znajdujące zaraz za wejściem, także niebezpieczne są pręty zbrojeniowe wystające niemal że wszędzie oraz ostre i śliskie gruzy. Kilka lat temu obiekt został zabezpieczony przez Lasy Państwowe, zabezpieczono między innymi otwór po dopalonej kopule 20P7 i dzwonie obserwacyjnym 23P8 a także postawiono tablice o treści „TEREN NIEBEZPIECZNY! WSTĘP WZBRONIONY!” czyli że za zwiedzanie obiektu można także zapłacić mandat

Dr Blumberg

GALERIA: (kliknij na zdjęcie aby je powiększyć)

źródło zdjęcia: dr Blumberg

Wybudowany w ramach Frontu ufortyfikowanego łuku Odry i Warty (Festungsfront Oder-Warthe-Bogen), bardziej znanego jako Międzyrzecki Rejon Umocniony.
Most położony na trasie Sulechów-Krosno Odrzańskie, pomiędzy miejscowościami Bródki-Nietkowice.  Został wybudowany w latach 1938-1939. Jest ostatnią budowlą hydrotechniczną wybudowaną na kanale Ołobok. Ta budowla posiadała również stały żelbetonowy jaz, spiętrzający wodę pomiędzy kanałami 621 a 623 (ten połączony już z Odrą). Pierwszym pomieszczeniem w moście jest gazoszczelna sterownia które odpowiadała za ponowne wysunięcie przesła do pierwotnego stanu, kolejnym jest pomieszczenie z mechanizmami wyciągowymi i wałem pionowym który służył do ponownego wysunięcia przęsła mostu z zewnątrz przy pomocy nakładanego kieratu (obsługiwanego przez sześciu ludzi) na gniazdo w stropie.

Największym pomieszczeniem jest komora przęsła, która służyła za schron dla schowanego przęsła mostu. W tym pomieszczeniu znajdują się na tylniej ścianie amortyzatory sprężynowe oraz hamulec pneumatyczny, służyły one do zahamowania zjeżdżającego mostu po naściennych szynowych prowadnicach oraz ruchomych podporach na wózkach. Aktualnie zwiedzanie mostu jest utrudnione poprzez zalanie wodą ok. 1 m która wlała się przez strzelnice od strony kanału 623 (wysoki stan wody w Odrze w kwietniu 2006).
Most swą nazwę wywodzi od trzech słów: Kippen-przechylać, rollen-toczyć się oraz die bürcke- most. W tym moście jako jedynym tego typu wybudowano także dodatkowe izby bojowe do prowadzenia ognia flankującego, jedna w stronę kanalu 621 (na północ) a druga w stronę kanału 623 (na południe). W izbach bojowych zastosowano płyty pancerne 422P01 (typ według Panzer-Atlas) o grubości 30mm. Wejścia do mostu broniły drzwi dwudzielne typu 16P7 o grubości 50mm. Unikatem w moście (dokładniej w komorze przęsła) jest olbrzymi napis ”Baujahr 1938-39” przedstawiający okres wybudowania obiektu. Obiekt był także zabezpieczony zaporami przeciwpancernymi w postaci żelbetonowej płyty z siedmioma otworami w które wkładano metalowe kształtowniki bądź drewniane belki. Na wschodnim przyczółku prawdopodobnie zastosowano taką zaporę w postaci jednego rzędu (mogą na to wskazywać pęknięcia w nawierzchni asfaltowej) a na zachodnim widoczne są dwie zapory (ich brzegi są widoczne po obu stronach drogi). Takie zapory w czasie pokoju były zabezpieczane betonowymi klapami. Dodatkowo most był osłaniany przez MG Schart. St. u. Pak U. (501) 587 położony ok. 200m na północny zachód od K622. Jest to obiekt o grubości ścian 60cm, wybudowany w 1935r miał na wyposażeniu jeden karabin maszynowy(MG) oraz działo(Pak) ppanc. kalibru 37mm garażowane w obiekcie. Z obiektu niewiele zostało, po wojnie wysadzony.

Na temat mostu ukazały się trzy warte uwagi opracowania:

• 1. Sadowski J.: “Most K 622 Frontu Ufortyfikowanego Łuku Odry-Wart”, wyd. ,,Forteca” nr. 10
• 2. Marciniak M.: “Budownictwo wodne w służbie fortyfikacji” Poznań 2000, maszynopis.
• 3. Jurga R.M.: “Front umocniony Łuku Odry i Warty, Most przesuwny 622″, Karta ewidencyjna zabytków architektury militarnej.

dr Blumberg

GALERIA: (kliknij na zdjęcie aby je powiększyć)